Qanat
Qanat (arab. قناة), kariz (pers. كاريز), foggara owo znaczy khettara owo podziemna założenie wodna używana aż do zaopatrywania siedzib ludzkich wewnątrz wodę tudzież nawadniania pól uprawnych na terenach suchych tudzież pustynnych. Technologia ta powstała wewnątrz starożytnej Persji tudzież stamtąd rozprzestrzeniła się po świecie. Qanat dostarcza wodę spośród wyżej położonej warstwy wodonośnej na niższe tereny. Najważniejszym elementem jest ostrożnie malejący tunel, sekretny poniżej grubą warstwą ziemi. Dzięki temu qanat minimalizuje straty podyktowane parowaniem wewnątrz pustynnym klimacie, pozwalając toczyć wodę na mnogość większe odległości aniżeli wewnątrz przypadku otwartych instalacji wodnych (jak np. akwedukt .Pozostałością po budowie są pionowe kanały dostępowe, które wewnątrz trakcie eksploatacji pozwalają podobnie monitorować wcięcie tunelu tudzież wyrywać zatory. Materiał wydobyty spośród pionu tak bywa pozostawiany jest wewnątrz pobliżu wlotu, spośród powodu czemu wypisz wymaluj qanat na powierzchni dający się zauważyć jest w charakterze szczebel niewielkich kopców ziemnych.Ponieważ gadka szmatka wewnątrz qanacie jest najczystsza wewnątrz pobliżu źródła, lepiej sytuowani populacja tak bywa zasiedlali okolice górnego biegu tunelu. W miejscach, dokąd qanat był coraz zbyt do głębi ażeby wywnioskować wodę na powierzchnię, aż do jej czerpania budowano specjalne studnie. Jedną spośród form jest szyb perska, wewnątrz której rolę elementu czerpiącego pełni wiertło napędzany na wskroś zwierzęta pociągowe, tak bywa osły owo znaczy muły. Uzyskaną wewnątrz ów procedura wodę przechowywano wewnątrz podziemnych cysternach tudzież wykorzystywano plus aż do chłodzenia powietrza wewnątrz budynkach mieszkalnych. Qanat doprowadzający wodę na tereny miejskie owo znaczy rolnicze wewnątrz szeregu przypadków rozdzielony jest na seria mniejszych kanałów, biegnących aż do poszczególnych odbiorców (lub na podzielne pola uprawne). Do równego podziału wody służą zbiorniki spośród szeregiem identycznych otworów na jednakowym poziomie.W celu przechowywania wody pitnej qanat wewnątrz szeregu przypadków gotowy jest cysterną. Zazwyczaj są owo podziemne zbiorniki, wyposażone wewnątrz wentylację natomiast ze względów higienicznych niedostępne na rzecz ludzi. Pobór wody odbywa się na wskroś krany eliminując ryzykowny krok związane spośród zanurzaniem wewnątrz rezerwuarze przedmiotów niewiadomego pochodzenia.Znanym tudzież później będącym wewnątrz użyciu przykładem są irańskie cysterny zwane ab anbar, zwieńczone charakterystyczną kopułą tudzież łapaczami wiatru (bagdhir) służącymi wentylacji zbiornika Qanat wewnątrz połączeniu spośród łapaczem wiatru był podobnie niejednokrotnie w użyciu aż do klimatyzowania piwnic tudzież pomieszczeń mieszkalnych. Łapacz wiatru owo wysoka, przypominająca komin konstrukcja, wyposażona we wloty powietrza na szczycie tudzież kanały biegnące na wskroś całą jej wysokość.Łapacz wychwytuje najdrobniejsze chociażby podmuchy wiatru tudzież kieruje je aż do piwnicy, dokąd przepływają powyżej wylotem szybu prowadzącego aż do qanatu Ruch powietrza wytwarza podciśnienie wewnątrz szybie (efekt Bernouliego), spośród powodu czemu zasysane jest atmosfera spośród qanatu Pochodzi ono spośród wlotów położonych negacja logiczna licząc domostwem, tak bywa wewnątrz górnym biegu tunelu, tudzież spośród powodu kontaktowi spośród zimną wodą jest silnie schłodzone. W piwnicy następuje żenada obu rodzajów powietrza: gorącego tudzież suchego spośród łapacza tudzież zimnego tudzież wilgotnego spośród qanatu Dodatkowo wilgotność znajdująca się wewnątrz piwnicy - przez odparowywanie - zmniejsza temperaturę powietrza, zwiększając dodatkowo kwota zawartej wewnątrz zanim pary wodnej. Efektem jest ciągła oboczność powietrza wewnątrz piwnicy, co zapobiega gromadzeniu się wilgoci tudzież stęchliźnie.W niektórych domach schłodzone tudzież nieznacznie wilgodne atmosfera wypływające spośród piwnicy rozprowadzano siecią pobocznych kanałów aż do pomieszczeń mieszkalnych. W uciążliwych, pustynnych warunkach taka jakość klimatyzacji dawała mieszkańcom schronisko nim wysoką temperaturą wewnątrz środku dnia.Już wewnątrz starożytnej Persji qanat oparty łapaczami wiatru służył aż do przechowywania lodu wewnątrz ciepłych porach roku. Pokaźny zasób lodu zwożony był zimą spośród gór tudzież umieszczany do głębi poniżej ziemią wewnątrz izolowanym pomieszczeniu (zwanym po persku jakczal). Przez ów czasopismo przebiegały kanały łączące qanat ze znajdującym się powyżej systemem łapaczy wiatru. Zasysane spod ziemi niezwykle chłodne atmosfera spowalniało topnienie lodu aż do tego stopnia, iż chociażby wewnątrz pustynnych miastach przydatny był gorsza połowa wypisz wymaluj rok.Tradycyjny qanat budowany jest brutalnie ludzkich rąk, bez użycia maszyn. Budowniczowie qanatów, zwani muqannīs tak bywa byli przyzwoicie opłacani tudzież przekazywali zawód swoim potomkom. Zdarzało się też, iż rolę wynagrodzenia zbyt budowę qanatu pełnił uprzywilejowanie uprawiania nawodnionej przezeń ziemi, chociażby kiedy negacja logiczna należała aż do budowniczego. Do rozpoczęcia budowy konieczne jest zlokalizowanie źródła wody. Zazwyczaj szuka się ich wewnątrz miejscu dokąd stożek alochtoniczny spotyka się spośród podstawą gór owo znaczy wzgórz. Budowniczowie, podążając wewnątrz górę biegu okresowych cieków wodnych, szukają oznak wilgotnego podłoża, takich na sposób rośliny spośród głębokim systemem korzeniowym. Jeśli próbna szyb pozwala oznajmić występowanie odpowiedniej ilości wody, na powierzchni ziemi wytycza się nadchodzący bieg tunelu. Zestaw narzędzi używanych aż do budowy qanatu tak bywa składał się spośród prostych elementów: pojemników (zazwyczaj dawny owo worki), lin tudzież bloków służących aż do wynoszenia urobku na powierzchnię, kilofów, łopat, pochodni, tudzież poziomnicy tudzież pionu. W relacje od chwili rodzaju gleby, czasami używano wypalanej gliny wewnątrz celu utwardzenia artretyzm tunelu. Mimo pozornej prostoty, struktura qanatu wymagała sporych umiejętności inżynierskich. Zbyt miły zbocze groził niedostatecznym przepływem wody, zbyt spadzisty a - szybką erozją tudzież możliwością zawalenia się tunelu. Złe rozpoznanie gleby mogło przerwać się wypadkiem budowlanym, zagrażającym życiu robotników tudzież wymagającym pracochłonnej odbudowy. Budową tak bywa zajmowały się 3-4 osobowe zespoły robotników. W przypadku płytkiego qanatu jeden spośród nich kopał tunel, pozostały wynosił urobek na powierzchnię, tudzież trzecia część zajmował się jego usuwaniem spośród dala od chwili studni. Kopanie przeważnie rozpoczynano od chwili dołu, tzn. od chwili terenu, jaki puder znajdować się docelowo nawodniony, posuwając się ostrożnie wewnątrz stronę próbnej studni wykopanej przy stóp gór. Odległość między pionowymi kanałami, wynosząca tak bywa 25-30 metrów, była wypadkową ilości pracy potrzebnej aż do wykopania pionów tudzież łączącego ich tunelu. Istotnym czynnikiem, decydującym o rozmieszczeniu pionów, było późniejsze poręka dostępu aż do działającego wcześniej qanatu wewnątrz celu wykonywania prac konserwacyjnych. Generalnie, im płytszy był qanat tym gęściej budowano pionowe kanały. Dłuższe budowy rozpoczynano czasami spośród obu końców równocześnie. Niekiedy podobnie mniejsze qanaty łączono tak, ażeby odprowadzały wodę aż do wspólnego, zbiorczego tunelu. Większość irańskich qanatów negacja logiczna jest dłuższa aniżeli 5 kilometrów, chociaż wewnątrz okolicach Kermanu znajduje się qanat liczący 70 km. Głębokość, na której biegnie krytyczny tunel, tak bywa zawiera się wewnątrz granicach 20-200 metrów, w toku kiedy wewnątrz Chorasanie najskrytszy godny uwagi qanat sięga 275 m poniżej powierzchnię ziemi. W negacja logiczna inaczej okazałych konstrukcjach pionowe kanały dawny wyposażane wewnątrz pośrednie platformy, ułatwiające wysyłka odpady na powierzchnię. W najkrótszych konstrukcjach przeświadczenie spadku aż do długości qanatu mieścił się między 1:1000 tudzież 1:1500. Dłuższe instalacje cechował coraz łagodniejszy spadek. Najważniejszym warunkiem uwzględnianym poniżej ręką projektowaniu qanatu było poręka laminarnego przepływu wody. Zbyt szeroki zbocze mógł skutkować turbulencjami powodującymi szybką erozję, niebezpieczną na rzecz konstrukcji qanatu Taką szczegółowość obliczeń jest dozwolone było bez problemu uzyskać, używając poziomnicy tudzież sznura. W miejscach dokąd kształt terenu wymuszało przekraczający spadek, budowano podziemne wodospady, których smutek wzmacniano glinianą wykładziną spowalniającą erozję. Czasami odzyskiwano podobnie energię spadającej wody, wykorzystując ją aż do napędzania podziemnych młynów. Jeśli niemożliwe było doprowadzenie wody aż do celu poniżej osłoną ziemi, budowano powierzchniowe kanały. Takie rozstrzygnięcie było stosowane na owo samo wewnątrz ostateczności, ze względu na zanieczyszczenia, intensywne odparowywanie tudzież ogrzewanie, nieuniknione poniżej ręką naziemnym transporcie wody. Długość budowy zależała przede wszystkim od chwili głębokości przebiegu tunelu. Przy dwudziestometrowej głębokości, czteroosobowy ekipa robotników wewnątrz ciągu dnia był wewnątrz stanie wyszukać 40 metrów tunelu. Gdy wielkość kanału dostępowego wynosiła 40 m, dzienny rozwój malał aż do 20 metrów, tudzież na głębokości 60 m dzienny rozwój spadał wcześniej aż do pięciometrowego odcinka. Budowa wielu długich tudzież głębokich qanatów zajmowała całe dekady. Kanały podlegały okresowemu przeglądowi. Prace konserwacyjne polegały na wzmacnianiu wypłukanych ścian tudzież usuwaniu nadmiaru piasku tudzież mułu. Pionowe kanały zakrywano niekiedy, ażeby aż do kanału negacja logiczna wpadał niesiony wiatrem piasek. Dlatego podobnie nim wejściem robotników konieczne było wietrzenie fragmentu qanatu Qanat wynaleziono wewnątrz Persji, wewnątrz epoce przedislamskiej, pewno zbyt panowania Achemenidów, chociaż niektóre znaleziska wewnątrz okolicach miasta Jazd sugerują coraz wcześniejsze zastosowanie tej technologii. Stamtąd rozprzestrzeniła się po Bliskim Wschodzie, północnej Afryce tudzież śródziemnomorskiej Europie. Wraz spośród innymi konstrukcjami hydrotechnicznymi, qanat jest pozostałością arabskiego panowania na Półwyspie Iberyjskim. Wiedza ta została zachowana na wskroś Hiszpanów tudzież co do jednego spośród nimi dotarła aż do Ameryki, czego dowodem są qanaty obecne wewnątrz Chile, Peru tudzież Meksyku. Przechodzący na wskroś Persję Jedwabny Szlak przecinał po największej części pustynne tereny. Dlatego sztuka budowy qanatu co do jednego spośród jego migiem dotarła aż do Chin. Szczególnie bogata obwód podziemnych kanałów znajduje się wewnątrz pobliżu miasta Turpan. Łączna rozciągłość sieci qanatu wewnątrz Iranie szacowana jest na powyżej 300 tysięcy kilometrów, tudzież kwota dostarczanej wody na równoważność 75% przepływu wody wewnątrz Eufracie nawadniającym żyzna ziemie Mezopotamii. Woda doprowadzana na pustynne obszary pozwoliła rozpakować się dużym miastom, takim na sposób Jazd oznacza owo Kerman. Mimo zastępowania nowoczesnymi wodociągami, qanat później pełni ważną rolę wewnątrz Iranie, w szczególności na terenach wiejskich. Najbardziej częsty jest wewnątrz centralnych tudzież północno-wschodnich prowincjach Jazd, Kerman tudzież Chorasan.Typową na rzecz Iranu budowlą jest rezerwuar (pers. ab anbar), pokojówka aż do przechowywania wody wewnątrz osiedlach ludzkich. W Iranie chłodną wodę spośród qanatu wykorzystywano plus aż do klimatyzacji pomieszczeń mieszkalnych tudzież chłodzenia magazynów lodu, jaki wewnątrz tych warunkach mógł zachować się aż do kolejnej zimy Qanat wewnątrz Afganistanie nazywany kariz, jest wewnątrz szeregu przypadków spotykany na obszarach, które znajdowały się poniżej panowaniem perskim. W mieście Herat jest dozwolone wykopać cysterny, a same tunele powszechne dawny wewnątrz prowincjach Kandahar, Oruzgan, Nimruz tudzież Helmand. W wyniku trwających od chwili 30 lat wojen, dużo spośród tych kanałów zostało zaniedbanych. Obecnie wewnątrz Afganistanie częściej korzysta się ze zwyczajnych studni tudzież pomp napędzanych silnikiem spalinowym.W roku 2009 wewnątrz Afganistanie później istnieją działające kanały. Znany jest szansa nieumyślnego zniszczenia qanatu w toku rozbudowy amerykańskiej bazy wojskowej, co wywołało dodatkowe napięcia między siłami amerykańskimi tudzież lokalną społecznością. W pustynnym Beludżystanie później jest dozwolone nadziać się na podziemne kanały, których budowę przypisuje się Arabom. Ich ogromne waga na rzecz społeczności znajduje kopia wewnątrz lokalnym przysłowiu: Nawet świątynia muzułmańska winien znajdować się zburzony kiedy przecina drogę karizu. Miasta leżące na Jedwabnym Szlaku wewnątrz pobliżu pustyni Taklamakan wyposażone są wewnątrz strojny architektura qanatu Największy znajduje się wewnątrz mieście Turpan. Jego początki sięgają okresu dynastii Han, natomiast był gorsza połowa dogłębnie rozbudowywany coraz wewnątrz XX wieku. W Turpan znajduje się plus muzeum poświęcone temu tematowi. Uprawy rolnicze na terenie Syrii od chwili wieków uzależnione dawny od chwili wody dostarczanej qanatem Choć pewno unowocześnienie dotarł w tym miejscu zbyt sprawą Persów, najogromniejszy rozwój przypada na czasy Imperium Rzymskiego. Podziemna baza była nadal intenstywnie wykorzystywana na wskroś Bizancjum tudzież późniejsze imperia muzułmańskie. Dopiero wewnątrz latach 50 XX wieku mocny rozwój plantacji bawełny spowodował masową budowę studni wyposażonych wewnątrz pompy. Konsekwencją było zachwianie równowagi wód gruntowych tudzież wysychanie rejonów dostarczających wodę aż do qanatu W 1994 wyłącznie 12% oryginalnej sieci było wewnątrz dalszym użyciu. Podziemne kanały, zwane wewnątrz tym rejonie faladż, aż do dzisiaj nawadniają pola uprawne wewnątrz oazach wewnątrz Jemenie tudzież Omanie. Można je podobnie dopaść wewnątrz Al-Ajn, wewnątrz Zjednoczonych Emiratach Arabskich.W Algierii qanat godny uwagi jest poniżej nazwą foggara. Najdłuższe kanały, biorące osobisty brzask przy stóp Atlasu, biegną poniżej ziemią na dystansie aż do 6 km. Oprócz zaopatrywania siedzib ludzkich, służą aż do nawadniania gajów palmowych tudzież ponownej kondensacji odparowanej wody wewnątrz porze nocnej. Często spotykanym rozwiązaniem jest kesria, zasobnik spośród kilkoma identycznymi odpływami, goniec aż do rozdzielania wody między mieszkające wewnątrz osadzie rodziny. Na terenach należących aż do rodziny kolejne zbiorniki pozwalały na hierarchiczny rozdział zasobów między poletka uprawiane na wskroś poszczególne pokolenia. Górzysty terytorium Maroka sprzyjał rozwojowi qanatu zwanego wewnątrz tych rejonach khettara. Technologia pewno przybyła co do jednego spośród arabską ekspansją na te tereny; negacja logiczna rozumie się samo przez się wzdłuż owo oznacza owo dlatego została przeneisiona na tereny obecnej Hiszpanii, oznacza owo przebyła odwrotną drogę aż do Maroko, na wskroś Europę. Najbardziej rozpowszechniona wewnątrz okolicach oazy Tafilalt, dokąd zbudowana wewnątrz XIV wieku podziemna obwód ma circa 300 kilometrów długości. Khettara jest owocem pracy specjalnej kasty wywodzącej się spośród plemienia Haratynów, której członkowie wzdłuż statusu wasali, byli przyzwoicie wynagradzani zbyt swoją niebezpieczną tudzież niezbędną społeczności pracę. W dzisiejszych czasach upowszechnienie studni tudzież automatycznych pomp spowodowało wewnątrz wielu rejonach Maroka zbocze poziomu wód gruntowych, powodujący wysychanie tradycyjnych terenów wodonośnych. W 1996, spośród oryginalnych 300 km sieci kanałów wewnątrz okolicy Tafilalt, wewnątrz użyciu pozostało wyłącznie 90km. Technologia qanatu przybyła na ziemie obecnej Hiszpanii wewnątrz czasach panowania arabskiego na Półwyspie Iberyjskim. Pozostałości po ówczesnych instalacjach znajdują się wewnątrz Madrycie, Crevillente krąg Walencji tudzież wewnątrz Granadzie, dokąd co do jednego spośród naziemnymi kanałami, zwanymi acequias tworzyły bogatą obwód irygacyjną.